Na een traumatisch decennium begint Griekenland licht aan het einde van de tunnel te zien
Bedrijfsenquêtes wijzen op activiteit, nieuwe orders en personeelswerving op niveaus die al jaren niet zijn waargenomen, en economen voorspellen een groei van 2% in 2018
Souvenirwinkel in Athene. Kleine bedrijven zorgen voor het grootste deel van de werkgelegenheid in het land / Foto: Reuters, Alkis Konstantinidis
Nu de economische groei terugkeert naar Griekenland na een decennium van crisis, keren ook bedrijven terug die het land in die periode de rug toekeerden. Zo heeft supermarktketen Spar onlangs twee nieuwe filialen geopend op de eilanden Kreta en Skiathos, als start van een geplande uitbreiding naar 350 supermarkten in Griekenland.
Nog maar twee jaar geleden verliet deze Nederlandse keten Griekenland nadat haar lokale partner failliet was gegaan. Dit maakte deel uit van een golf van faillissementen in de detailhandel van het land, waar het gezinsinkomen sinds het begin van de crisis in 2009 met een derde was gedaald.
De situatie in Griekenland oogt vandaag rooskleuriger. Het bbp steeg vorig jaar met 1,4%, de eerste significante stijging sinds 2007, aangedreven door een scherpe toename van investeringen. Bedrijfsenquêtes wijzen op activiteit, nieuwe orders en personeelswerving op niveaus die al jaren niet zijn waargenomen. Economen voorspellen dit jaar een groei van circa 2%.
Na een economische neergang die tot de langste en diepste in de moderne geschiedenis behoort, begint Griekenland eindelijk te herstellen. Als dit herstel aanhoudt, zal het meer het laatste hoofdstuk van de eurocrisis afsluiten dan het geplande einde van het internationale steunpakket voor Athene aankomende zomer.
“Het ergste ligt zeker al achter ons”, zei Fivos Karakitsos, CEO van Spar Hellas. De vastgoedprijzen zijn zo sterk gedaald dat het voor investeerders weer de moeite waard is om terug te keren, voegde hij eraan toe. “Als de huidige politieke en sociale stabiliteit aanhoudt, zal er groei komen”, aldus Karakitsos.
Het geteisterde land heeft echter nog een lange weg te gaan om volledig te herstellen van een traumatisch decennium. De ineenstorting van de staatsbegroting in 2009 leidde tot een reeks noodleningen van de eurozone en het IMF. Strenge begrotingsdiscipline in ruil voor deze noodsteun droeg bij aan een vrije val van de economie. Het Griekse bbp kromp met ongeveer 28%. De werkloosheid, hoewel reeds dalende, ligt nog altijd boven de 20%.
De Griekse politiek blijft sterk gepolariseerd. De regering heeft bijzonder hoge belastingen geheven op huishoudens en bedrijven om te voldoen aan de begrotingsdoelen die door internationale crediteuren zijn opgelegd.
Hoop op herstel werd tot nu toe telkens de bodem ingeslagen. In 2014 was er kortstondig sprake van toegenomen economische activiteit, voordat deze ten onder ging aan politieke instabiliteit, toen de radicaal-linkse partij Syriza tevergeefs probeerde het reddingsprogramma met bijbehorend bezuinigingsbeleid terug te draaien.
Vandaag voert echter diezelfde Syriza-regering het programma van de schuldeisers uit. De bezuinigingen zijn grotendeels voorbij en drukken minder zwaar op de economie. De betrekkingen tussen Griekenland en zijn crediteuren, met name Duitsland, zijn relatief rustig vergeleken met voorgaande jaren.
“Niemand heeft het meer over een Grexit”, zei Tassos Anastasatos, hoofdeconoom bij EFG Eurobank, een van de grootste banken van Griekenland. “De vraag is of we het hebben over slechts een kortstondige opleving van de economie, of over een langdurige periode van duurzame groei.”
Aegean Airlines, de grootste luchtvaartmaatschappij van Griekenland, voelde zich in maart zelfverzekerd genoeg om tot 42 nieuwe Airbus-toestellen te bestellen, ter waarde van 4 miljard euro (4,9 miljard dollar). Dit is de grootste investering van een Grieks bedrijf sinds het uitbreken van de crisis.
“We hebben deze investering, en de geleidelijke stabilisatie die we al meer dan een jaar in de Griekse economie voelen, grondig onderzocht”, zei vicevoorzitter Eftichios Vassilakis. Volgens hem blijven er risico’s voor de groei bestaan, waaronder het conflict in het oostelijke Middellandse Zeegebied, waar de spanningen tussen Griekenland en Turkije sluimeren. “Maar afgezien van dat risico denk ik niet dat we terugvallen in de zware neergang van de afgelopen jaren.”
Ook Tesla toont interesse
Nog een voorbeeld van de hernieuwde interesse van investeerders is het Amerikaanse elektrische-autobedrijf Tesla, dat een klein onderzoeks- en ontwikkelingscentrum in Athene heeft geopend. Het bedrijf kampt met eigen financiële spanningen, maar zegt dat de keuze voor Athene de combinatie weerspiegelt van lage lonen in Griekenland en een hoogopgeleide beroepsbevolking. “Griekenland beschikt over sterk talent op het gebied van elektrische-voertuigtechniek en technische universiteiten”, aldus een woordvoerder van Tesla.
Kleine bedrijven zorgen voor het grootste deel van de werkgelegenheid in het land en zijn essentieel voor de groei. In het centrum van Athene is het percentage leegstaande winkels gedaald naar 25%, tegenover een piek van 33% tijdens de crisis, nu het consumentenvertrouwen begint toe te nemen.
“Dit is de eerste keer dat we rust en stabiliteit zien”, zei Alex Lafkiotis, eigenaar van een webshop in huishoudelijke producten. Hij stond in 2015, toen het land op de rand van een faillissement stond, bijna op het punt Griekenland te verlaten. Zijn jaarlijkse omzet is sindsdien met 150% gestegen. Als deze groei dit jaar aanhoudt, overweegt hij zijn personeelsbestand te verdubbelen. Politici zullen de groei moeten ondersteunen, want de te hoge belastingdruk kan zo niet blijven voortbestaan.
Het laatste onderzoek naar de Griekse arbeidsmarkt van Manpower toont aan dat de wervingsintenties voor nieuw personeel het hoogst zijn in negen jaar. Meer dan één op de vier Griekse werkgevers geeft aan van plan te zijn personeel aan te nemen in het huidige (tweede) kwartaal van het jaar. Slechts 5% van de werkgevers overweegt ontslagen.
Georgos Stamatiadis, een 56-jarige marketingconsultant met bijna 30 jaar ervaring, vond in februari een nieuwe baan bij een internetbedrijf, nadat zijn eigen onderneming tijdens de crisis ten onder was gegaan.
“Het was een langdurige neerwaartse spiraal”, zegt hij. “Ik was gewend om met 10 euro naar de supermarkt te gaan en voedsel te kopen dat zo lang mogelijk meeging.” Nu kan hij weer al zijn rekeningen betalen. Deze zomer plant hij zijn eerste vakantie in drie jaar.
Tekenen van leven in de bouwsector
Zelfs de ooit stervende bouwsector vertoont tekenen van leven. Het ingenieursbureau van Ziris Tsiatsikas ontvangt tegenwoordig veel meer aanvragen voor bouwprojecten, variërend van bedrijven die hun kantoren uitbreiden tot enkele nieuwe woningbouwprojecten.
“We blijven allemaal zeer voorzichtig over de toekomst”, zegt Tsiatsikas. Hij merkt op dat Griekenland nog altijd veel reorganisatie nodig heeft, onder meer van zijn inefficiënte bureaucratie.
Na een decennium waarin het land een hele generatie afgestudeerden verloor die voor werk naar het buitenland vertrokken, keren sommige jongeren nu terug naar huis. In oktober keerde Natalia Nikolaidi, een 29-jarige diëtiste, terug naar Athene vanuit Azerbeidzjan. Ze zegt dat ze wist dat haar inkomen in Athene lager zou zijn, maar dat ze het gevoel had dat er meer kansen waren.
“Ik heb veel vrienden in het buitenland en ook zij willen binnenkort terugkeren. Ze hopen dat dit hun laatste jaar in het buitenland zal zijn”, zegt ze. “Ik denk dat we eindelijk een beetje licht aan het einde van de tunnel zien.”
