Μετά από μια τραυματική δεκαετία, η Ελλάδα αρχίζει να βλέπει φως στο τέλος του τούνελ
Οι επιχειρηματικές έρευνες δείχνουν δραστηριότητα, νέες παραγγελίες και προσλήψεις σε επίπεδα που δεν έχουν παρατηρηθεί εδώ και χρόνια, ενώ οι οικονομολόγοι προβλέπουν ανάπτυξη 2% το 2018
Κατάστημα αναμνηστικών στην Αθήνα. Οι μικρές επιχειρήσεις παρέχουν το μεγαλύτερο μέρος της απασχόλησης στη χώρα / Φωτογραφία: Reuters, Alkis Konstantinidis
Καθώς η οικονομική ανάπτυξη επιστρέφει στην Ελλάδα μετά από μια δεκαετία κρίσης, επιστρέφουν σε αυτήν και εταιρείες που την αγνοούσαν κατά τη διάρκεια αυτής της δεκαετίας. Αυτές τις ημέρες, η αλυσίδα σούπερ μάρκετ Spar άνοιξε δύο νέα καταστήματα στα νησιά Κρήτη και Σκιάθο, ως αρχή μιας επέκτασης 350 καταστημάτων που σχεδιάζει στην Ελλάδα.
Μόλις πριν από δύο χρόνια, αυτή η ολλανδική αλυσίδα εγκατέλειψε την Ελλάδα αφού ο τοπικός συνεργάτης της κήρυξε πτώχευση. Αυτό έγινε στο πλαίσιο ενός κύματος καταρρεύσεων στον λιανεμπορικό κλάδο σε μια χώρα όπου το εισόδημα των νοικοκυριών είχε καταρρεύσει κατά ένα τρίτο από την έναρξη της κρίσης το 2009.
Η κατάσταση της Ελλάδας φαίνεται πιο ρόδινη σήμερα. Το ΑΕΠ αυξήθηκε πέρυσι κατά 1,4%, η πρώτη σημαντική αύξηση από το 2007, με επικεφαλής μια απότομη αύξηση των επενδύσεων. Οι επιχειρηματικές έρευνες δείχνουν δραστηριότητα, νέες παραγγελίες και προσλήψεις σε επίπεδα που δεν έχουν παρατηρηθεί εδώ και χρόνια. Οι οικονομολόγοι προβλέπουν ανάπτυξη περίπου 2% φέτος.
Μετά από μια οικονομική ύφεση που ήταν από τις πιο παρατεταμένες και βαθιές στη σύγχρονη ιστορία, η Ελλάδα αρχίζει επιτέλους να ανακάμπτει. Εάν αυτό συνεχιστεί, η ανάκαμψη στην Ελλάδα θα ολοκληρώσει το τελευταίο κεφάλαιο της κρίσης της ευρωζώνης περισσότερο από την προγραμματισμένη λήξη του διεθνούς πακέτου διάσωσης για την Αθήνα το προσεχές καλοκαίρι.
«Το χειρότερο είναι σίγουρα πίσω μας», δήλωσε ο Φοίβος Καρκίτσος, διευθύνων σύμβουλος της Spar Hellas. Οι τιμές των ακινήτων έχουν καταρρεύσει τόσο πολύ που συμφέρει τους επενδυτές να επιστρέψουν, πρόσθεσε. «Εάν η τρέχουσα σταθερότητα στην πολιτική και την κοινωνία συνεχιστεί, θα υπάρξει ανάπτυξη», σύμφωνα με τα λόγια του.
Η πληγωμένη χώρα έχει ακόμη μεγάλη απόσταση να διανύσει για να αναρρώσει πλήρως από μια τραυματική δεκαετία. Η κατάρρευση του κρατικού προϋπολογισμού το 2009 οδήγησε σε μια σειρά χρηματοπιστωτικών διασώσεων από την ευρωζώνη και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Η αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία σε αντάλλαγμα για τα δάνεια έκτακτης ανάγκης συνέβαλε στην ελεύθερη οικονομική πτώση. Το ελληνικό ΑΕΠ κατέρρευσε κατά περίπου 28%. Η ανεργία, που έχει ήδη μπει σε πτωτική πορεία, εξακολουθεί να είναι πάνω από 20%.
Η ελληνική πολιτική παραμένει απόλυτα πολωμένη. Η κυβέρνηση επέβαλε εξαιρετικά υψηλούς φόρους σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις για να ανταποκριθεί στους δημοσιονομικούς στόχους που έθεσαν οι διεθνείς πιστωτές.
Οι ελπίδες για ανάκαμψη έχουν διαψευστεί μέχρι στιγμής. Αυξημένη οικονομική δραστηριότητα καταγράφηκε για σύντομο χρονικό διάστημα το 2014, πριν πέσει θύμα πολιτικής αστάθειας, όταν το κόμμα ΣΥΡΙΖΑ από την ακροαριστερά προσπάθησε ανεπιτυχώς να ακυρώσει το πρόγραμμα διάσωσης που συνοδευόταν από πολιτική λιτότητας.
Αλλά σήμερα η κυβέρνηση με επικεφαλής τον ΣΥΡΙΖΑ εφαρμόζει το πρόγραμμα των πιστωτών. Η λιτότητα έχει ήδη ολοκληρωθεί στο μεγαλύτερο μέρος της και πιέζει λιγότερο την οικονομία. Οι σχέσεις μεταξύ της Ελλάδας και των πιστωτών της, κυρίως της Γερμανίας, είναι σχετικά ήσυχες σε σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια.
«Κανείς δεν μιλάει πλέον για Grexit (ελληνική έξοδο) από την Ευρωπαϊκή Ένωση», δήλωσε ο Τάσος Αναστασάτος, ο επικεφαλής οικονομολόγος στην EFG Eurobank, μία από τις μεγαλύτερες τράπεζες στην Ελλάδα. «Το ερώτημα είναι αν μιλάμε μόνο για μια βραχυπρόθεσμη αντίδραση της οικονομίας, ή για μια παρατεταμένη περίοδο βιώσιμης ανάπτυξης».
Η Aegean Airlines, η μεγαλύτερη αεροπορική εταιρεία στην Ελλάδα, αισθάνθηκε αρκετά ασφαλής τον Μάρτιο για να παραγγείλει έως και 42 νέα αεροσκάφη Airbus αξίας 4 δισεκατομμυρίων ευρώ (4,9 δισεκατομμύρια δολάρια). Αυτή είναι η μεγαλύτερη επένδυση οποιασδήποτε ελληνικής εταιρείας από την έναρξη της κρίσης.
«Εξετάσαμε αυτήν την επένδυση, και τη σταδιακή σταθεροποίηση που αισθανόμαστε εδώ στην ελληνική οικονομία, για περισσότερο από ένα χρόνο», δήλωσε ο αντιπρόεδρος της εταιρείας, Ευτύχιος Βασιλάκης. Οι κίνδυνοι για την ανάπτυξη εξακολουθούν να υφίστανται, σύμφωνα με τα λόγια του, συμπεριλαμβανομένης μιας σύγκρουσης στην ανατολική λεκάνη της Μεσογείου, όπου οι διαφορές μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας βράζουν σε χαμηλή φωτιά. «Αλλά εκτός από αυτόν τον κίνδυνο, δεν νομίζω ότι θα επιστρέψουμε στη σκληρή πτώση των τελευταίων ετών».
Και η Tesla δείχνει ενδιαφέρον
Ένα άλλο παράδειγμα του ανανεωμένου ενδιαφέροντος των επενδυτών είναι η αμερικανική εταιρεία ηλεκτρικών αυτοκινήτων Tesla, η οποία άνοιξε ένα μικρό κέντρο έρευνας και ανάπτυξης στην Αθήνα. Αυτή η εταιρεία έχει τις δικές της οικονομικές πιέσεις, αλλά λέει ότι η επιλογή της Αθήνας αντικατοπτρίζει τον συνδυασμό χαμηλών μισθών στην Ελλάδα και μορφωμένου εργατικού δυναμικού. «Η Ελλάδα διαθέτει ισχυρά ταλέντα στη μηχανική ηλεκτρικών οχημάτων και τεχνολογικά πανεπιστήμια», δήλωσε εκπρόσωπος της Tesla.
Οι μικρές επιχειρήσεις παρέχουν το μεγαλύτερο μέρος της απασχόλησης στη χώρα και είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη. Στο κέντρο της Αθήνας, το ποσοστό των κλειστών καταστημάτων μειώθηκε στο 25% από κορυφή 33% κατά τη διάρκεια της κρίσης, καθώς η εμπιστοσύνη των καταναλωτών αρχίζει να ενισχύεται.
«Αυτή είναι η πρώτη φορά που μπορεί κανείς να δει ηρεμία και σταθερότητα», δήλωσε ο Άλεξ Λαούσης, διαχειριστής ηλεκτρονικού καταστήματος οικιακών προϊόντων. Σχεδόν εγκατέλειψε την Ελλάδα το 2015, όταν η χώρα βρισκόταν στο χείλος της χρεοκοπίας. Οι ετήσιες πωλήσεις του έχουν αυξηθεί από τότε κατά 150%. Εάν αυτή η αύξηση συνεχιστεί φέτος, θα εξετάσει το ενδεχόμενο να διπλασιάσει τον αριθμό των εργαζομένων του. Οι πολιτικοί θα πρέπει να βοηθήσουν την ανάπτυξη, διότι η υπερβολικά υψηλή φορολογία δεν μπορεί να συνεχιστεί όπως είναι.
Η πιο πρόσφατη έρευνα της αγοράς εργασίας της Ελλάδας από την εταιρεία Manpower διαπίστωσε ότι οι προθέσεις πρόσληψης νέων εργαζομένων είναι οι ισχυρότερες τα τελευταία εννέα χρόνια. Περισσότεροι από έναν στους τέσσερις Έλληνες εργοδότες λένε ότι σχεδιάζουν να προσλάβουν εργαζομένους στο τρέχον (δεύτερο) τρίμηνο του έτους. Μόνο το 5% των εργοδοτών σχεδιάζει απολύσεις.
Ο Γεώργιος Σταματιάδης, σύμβουλος μάρκετινγκ 56 ετών με σχεδόν 30 χρόνια εμπειρίας, βρήκε νέα δουλειά σε εταιρεία διαδικτύου τον Φεβρουάριο, αφού η ιδιωτική του επιχείρηση εξαλείφθηκε κατά τη διάρκεια της κρίσης.
«Ήταν μια παρατεταμένη κατηφόρα σε πλαγιά λόφου», λέει. «Συνήθισα να πηγαίνω στο σούπερ μάρκετ με 10 ευρώ και να αγοράζω τα τρόφιμα που θα κρατούσαν για το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα». Τώρα μπορεί και πάλι να πληρώσει όλους τους λογαριασμούς του. Το καλοκαίρι σχεδιάζει τις πρώτες του διακοπές εδώ και τρία χρόνια.
Σημάδια ζωής στον κατασκευαστικό κλάδο
Ακόμη και ο κατασκευαστικός κλάδος που αγωνιζόταν δείχνει σημάδια ζωής. Η εταιρεία μηχανικού του Ζήση Τσιάτσικου λαμβάνει σήμερα πολύ περισσότερες παραγγελίες για κατασκευαστικά έργα – από επιχειρήσεις που επεκτείνουν τα γραφεία τους έως μερικά νέα οικιστικά έργα.
«Όλοι είμαστε ακόμη πολύ προσεκτικοί σχετικά με το μέλλον», λέει ο Τσιάτσικος. Επισημαίνει ότι η Ελλάδα χρειάζεται ακόμη πολλή αναδιοργάνωση, συμπεριλαμβανομένης της αναποτελεσματικής γραφειοκρατίας της.
Μετά από μια δεκαετία κατά την οποία η χώρα έχασε μια γενιά αποφοίτων κολεγίων που την εγκατέλειψαν για εργασία στο εξωτερικό, μερικοί νέοι αρχίζουν να επιστρέφουν στο σπίτι. Τον Οκτώβριο, η Ναταλία Νικολαΐδη, διαιτολόγος 29 ετών, επέστρεψε στην Αθήνα από το Αζερμπαϊτζάν. Λέει ότι ήξερε ότι το εισόδημα στην Αθήνα θα ήταν χαμηλότερο, αλλά ένιωσε ότι υπήρχαν περισσότερες ευκαιρίες.
«Έχω πολλούς φίλους στο εξωτερικό και θέλουν κι αυτοί να επιστρέψουν σύντομα. Ελπίζουν ότι αυτό θα είναι το τελευταίο τους έτος στο εξωτερικό», λέει. «Νομίζω ότι βλέπουμε επιτέλους λίγο φως στο τέλος του τούνελ».
